یادداشت میوه های لاریجانی در سبد احمدی نژاد واکنش های متفاوتی در افکار عمومی و عرصه  سیاسی داخلی و بعضا بین المللی را در پی داشت. به طوری که بعضی آن را شورش حامیان سرسخت دولت علیه جناح راست خوانده و بعضی دیگر آن را واکنشی در برابر طرح عبور از احمدی نژاد دانسته اند. اما به راستی واکنش های اجتماعی سازنده فضای دوقطبی مذکور چیست و در ورای این تحلیل ها چه شرایطی براردوگاه اصولگرایان حاکم است.

برای پاسخ به این پرسش ناگزیر به بررسی خرده گفتمان های پاردایم اصولگرایی هستیم. در درون گفتمان اصولگرایی که بر پایه اعتقاد به امام- رهبری- ارزش های انقلاب اسلامی استوار شده است سه نوع برداشت و طرز تفکر و عمل وجود دارد:

1- معتقدان به اسلام سنتی: حاملان این اندیشه که غالبا از قدیمی ترین عناصر انقلابی کشور تشکیل شده است. طیف وسیعی از روحانیان، وعاظ ، تجار و بازاریان و تکنوکرات های مسلمان وابسته به آنها را در             برمی گیرد. خدمات شایسته آنان در طول سالیان انقلاب و وفاداری آنها به نظام اسلامی همواره پشتوانه حاکمیت بوده و در این راه از هیچ تلاشی فروگذار نکرده اند. گرچه غالب این جریان ثروتمندان مسلمان خیری بوده اند که همواره در کنار مردم بوده اند اما در اندیشه و عمل با گفتمان عدالت خواهی و ساده زیستی مطلوب انقلاب اسلامی فاصله داشته اند. اندازه این فاصله گاهی در برخی افراد این جریان نمود بیشتری پیدا می کند به طوری که به مقابله و تضاد با گفتمان عدالت خواهی و پیشرفت می کشد. برای نمونه به دو سخن از جناب آقای مهندس باهنر اکتفا می کنیم. هفته نامه جام 6 خرداد 83 در سخنی از ایشان می آورد: ظهور گفتمان عدالت خواهی در کشور یک سم کشنده و خطرناک است و باید مانند 8 سال قبل ما به گفتمان آزادی بپردازیم زیرا این گفتمان هزینه ای را در پی ندارد.( نقل به مضمون) روایت دوم  روایت همیشگی  این یکی  دو سال آقای باهنر است که می فرماید سفرهای استانی توقعات مردم را بالا می برد و ما چون نمی توانیم توقعات مردم را پاسخ دهیم نباید این مسیر را بپماییم. در حالی که فراهم کردن امکانات اولیه مانند برق، آب ، گاز، بهداشت و تربیت بدنی از وظایف اولیه هر حکومت و مر قانون اساسی می باشد. این گفتمان به علت قدمت از پراکندگی جغرافیایی بیشتری برخوردار است. تشکیلات حزبی حزب موتلفه اسلامی به عنوان تنها حزب فراگیر کشوری در ایران پشتوانه خوبی برای این جریان محسوب می شود. اما به علت دوری گزیدن این جریان از توده های مردم و سکوت و توجیه در برابر جریان نوسازی غربگرا حد فاصل سال های 68-76 و بعضا شائبه های گوناگون پیرامون چهره های شاخص این جریان، توانایی ایجاد امواج سیاسی از آنها سلب شده است. برای نمونه می توان به آرای یک میلیونی علی لاریجانی درانتخابات ریاست جمهوری سه سال گذشته و شکست های پیاپی آنان در سال های 76 تا 82 اشاره کرد.

کنشگران سیاسی این خرده گفتمان به یاری بازگشت فضای سیاسی کشور به اندیشه های انقلاب اسلامی در اثر تلاش سایر خرده گفتمان های اصولگرا و به مدد وجود تشکیلات قوی می توانستند آرام آرام خود را بازسازی و در کاروان کسب قدرت سهیم نمایند به طوری که با حضور حداقلی در شورای شهر و دولت، اکثر کرسی های مجلس شورای اسلامی را ازآن خود کرده و به عنوان یک بازیگر اصلی در میدان سیاست به رقابت با جناح های برون گفتمان و درون گفتمانی خود بپردازند.

2- معتقدان به اسلام حداقلی : حاملان این اندیشه گرچه از مسسلمانان متدین و بعضا ایثارگری تشکیل می شوند که برای برپایی انقلاب اسلامی و رشد و و نمو آن تلاش های وافری را انجام داده اند.اما ورود آنها به عرصه کسب قدرت  با فاصله گرفتن آرام آرام از مرجعیت گفتمان ساز انقلاب؛ یعنی امام راحل و مقام معظم رهبری  همراه بوده است، به طوری که امروز حاضر به آشتی با جریان های لیبرال و غربگرا  بوده و در بکار گیری جریانات نوساز غربگرا ترسی ندارند. به طور مثال می توان به عملکرد سیاسی محسن رضایی و محمد باقر قالیباف اشاره نمود. محسن رضایی که از هر تلاشی برای رسیدن به کسب قدرت در این دو دهه دریغ نکرده است با عبور از گفتمان رهبری که دهه آینده را ،  دهه   برقراری عدالت و پیشرفت کشور اعلام نموده اند با صراحت از کهنه گی این گفتمان سخن گفته و خواهان پدیداری گفتمانی دیگر در عرصه سیاسی کشور می شود. نگاهی به عملکرد سایت خبری تابناک ، به وضوح نشان دهنده  این گونه تفکرات وی است. از سوی دیگر محمد باقر قالیباف که از رسیدن به کرسی ریاست جمهوری باز مانده بود برای تثبیت مدیریت خود در کلانشهر تهران، حاضر شد با تمام گفتمان های خارج از اصولگرایی همراهی کرده و با تقسیم امتیازات بین آنها راه رسیدن به خیابان بهشت را هموار سازد . نگاهی به چینش کارگزار- اصلاح طلب تعداد زیادی از مدیران شهری گواه این مدعاست.

3. معتقدان به اسلام حداکثری( ناب ): حاملان این گفتمان از سه نسل اول انقلاب برخاسته که تحت تاثیرگفتمان انقلاب اسلامی و هدایت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری در پی  زمینه سازی اجرای احکام اسلامی در تارو پود ساختارهای سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی کشورند. تبین مرحله بندی دستیابی به دولت کریمه  امام زمان(عج) از سوی رهبری که شامل انقلاب اسلامی؛ نظامی اسلامی؛ دولت اسلامی ؛ جامعه اسلامی و حکومت جهانی اسلامی می شود. آنان را به تلاش برای تئوریزه و دستیابی به شاخصه های دولت اسلامی امیدوار نموده است. حرکت در مسیر منویات ولایت فقیه، ساده زیستی و همراهی با توده های مستضعف جامعه ، احیای    ارزش های انقلاب اسلامی، و به کار گیری استراتژی «واقع گرایی متعهدانه» در عرصه های داخلی و خاجی از شاخصه های این جریان محسوب می شود. با افول جریانات نوساز غربگرا و روشن شدن ناکارآمدی            تکنوکرات های وابسته به آن، گفتمان عدالت خواهی برخاسته از این اندیشه با کارآمدی حامل آن همراه شده و سپهر سیاسی  ایران را دچار طوفان کرد که از آن به حماسه سوم تیر یاد می شود. نمود بارز این تفکر را می توان در بخش های وسیعی از دولت  ونیروهای طرفدار آن مشاهده نمود.

تداوم و حفظ فرصت خدمتگزاری درون گفتمان اصولگرایی در  حفظ تعادل و توازن نیروهای هر سه جریان  اصولگرایی است. هرگونه تلاش برای بر هم زدن قواعد رقابت درون اصولگرایان به ایجاد فضای شکننده سیاسی و دور شدن اصولگرایان از قدرت خواهد انجامید.

اما چرا خرده گفتمان های درون اصولگرایی با دانستن این مفهوم با مطرح کردن مفاهیمی چون دولت وحدت ملی سعی در بر هم زدن قواعد بازی را دارند؟ این سؤالی است که برای جواب آن باید به عملکرد دولت- یا به تعبیر بهتر آنچه از علکرد دولت در افکار عمومی ظاهر شده است- بپردازیم. خرده گفتمانی که تا قبل از کسب     موفقیت های شخصی احمدی نژاد در شهرداری تهران برای بازگشت به قدرت در 20 سال آینده هم امیدی نداشت، اکنون به این نتیجه رسیده که مشکلات پیش روی دولت، وجهه وی را دچار افت محسوس کرده وبا اندکی فشار و تبلیغات می توان  پروژه عبور از  احمدی نژاد را کلید زد و جریانی که با آرای یک میلیونی در انتخابات دوره گذشته ریاست جمهوری از سوی مردم کنار گذاشته شده بود به قدرت فایقه کشور تبدیل می شود . در این چارچوب است که می توان مهندسی تخریب علیه دولت را بررسی  وبه تحلیل آینده نشست. اما آنان  خود نیز نیک می دانند احمدی نژاد با وجود فشارها و پروپاگاندای بین المللی و داخلی علیه اش به علت حرکت در مسیر عدالت و صداقت در گفتار و رفتار، همنشینی با توده های مردم ، رسیدگی به حال مظلومان؛ تلاش برای اصلاح ساختاری مشکلات کشور، عزت آفرینی در عرصه های بین المللی مورد توجه ملت های جهان و مردم ایران بوده و عبور از آن ممکن نیست. اما هیچ نیروی سیاسی از اعمال فشار بر حریفان درون گفتمانی برای رسیدن به سهم بیشتر از وزن و جایگاه خود دریغ نمی ورزد و این راز مطرح شدن موضوع دولت وحدت ملی توسط ناطق نوری در برهه کنونی است. غافل از آن که دولت نهم از بطن احزاب رانت خوار نفتی دولت ساخته؛ برنخاسته و بدنه اجتماعی فعال آن هیچ گاه اجازه ظهور ارتجاع مغضوبین اجرای عدالت را نخواهد داد.

اصحاب این خرده گفتمان باید بدانند که آنها به واسطه  نزدیک شدن به  گفتان عدالت خواهی  با دولت امروز بر سریر قدرت نشسته و گرنه از منظر مردم همان راست گرایانی هستند که حاضر نیستند برای اجرای عدالت در کشور خود را هزینه کنند.

وحیدشاکری